Powieści historyczne Sienkiewicza
Sienkiewicz i historia przez niego opisywana. Historia zawsze interesowała Sienkiewicza. Z czasem tradycja stała się dla niego miarą wartościowania rzeczywistości. Wielkim zaskoczeniem dla zainteresowanych wyłącznie aktualnymi problemami społecznymi pozytywistów była powieść historyczna, której akcja rozgrywa się w Rzeczypospolitej w XVII wieku - Ogniem i mieczem. W roku 1883 zaczęły ją jednocześnie drukować w odcinkach dwa czasopisma - Słowo i Czas. Potem pojawiły się Potop i Pan Wolodyjowski (1884-1888). Był to zwrot w twórczości pisarza. Początkowe stanowisko pozytywistów złagodniało z czasem wobec powszechnego entuzjazmu, z jakim została przyjęta Trylogia. Żadna z ówczesnych powieści nie rozeszła się w tak dużym nakładzie. To jej głównie zawdzięcza Sienkiewicz sławę, trwającą nieprzerwanie do dziś. Międzynarodowy rozgłos i nagrodę Nobla w roku 1905 przyniosła Sienkiewiczowi Quo vadis (1896). Akcja powieści toczy się w starożytnym Rzymie, na początku naszej ery. Opowiada ona o losach pierwszych chrześcijan. Została przetłumaczona na niemal wszystkie języki świata i doczekała się adaptacji filmowych. W krótkich formach pisarz wypróbowywał sposoby interesującego opowiadania, uczył się stopniować napięcie, budować kontrasty i konstruować bohaterów. Kształtował się w ten sposób jego osobisty styl.
Fenomen Sienkiewicza
Pisma krytyczne na temat twórczości Sienkiewicza w znacznym stopniu przerosły objętościowo jego spuściznę literacką; powstała wręcz odrębna dziedzina badań literackich - sienkiewiczologia. Fenomen pisarstwa autora Trylogii do dziś jest przedmiotem dociekań i dyskusji wielu krytyków literackich. Najpiękniej jednak istotę twórczości Sienkiewicza wyraził krakowski aktor i reżyser -Józef Kotarbiński: „Nauczył nas myśleć i czuć po polsku; on wskrzesił ducha narodowego skinieniem czarodziejskiej różdżki swego talentu od razu, za życia, i to w chwili najbardziej potrzebującej takiego cudu". Pisarz ten zdobył niezwykłą sławę. Sukces, który odniósł to prawdziwy i rzadko spotykany sukces literacki. Nie można go nazwać sukcesem komercyjnym, lecz właśnie prawdziwym sukcesem literackim. Niewielu pisarzy zdobyło taki poziom literacki. W dzisiejszych czasach sukces pisarza wiąże się przede wszystkim z sukcesem komercyjnym. Takich sukcesów jest dziś sporo, lecz bardzo trudno o prawdziwy sukces literacki. Sienkiewicz stał się ważnym fundamentem polskiej literatury. Sienkiewicz mimo swojej ogromnej twórczości, mimo swojego wkładu w Polski leksykon lektur, dzieł literackich i ogółem literatury, to znajdował się cały czas w cieniu innego rodaka, Adama Mickiewicza. Dlaczego tak było, do dzisiaj wielu znawców filologii polskiej i historii próbuje rozgryźć tą tajemniczą zagadkę.